دائو چگونه وام‌­دهی را تسهیل می‌کند؟

آیا می‌دانید دائو چگونه وام‌­دهی را تسهیل می‌کند؟ از محصولات مهم و کاربردی دائوها، پلتفرم‌­های وام‌­دهی است .

داود دوروش – پژوهشگر حوزه رمزارز و مه‌داده

همانطور که در یادداشت قبلی گفته شد، بلاکچین نوعی سیستم ثبت اطلاعات و گزارش است که اطلاعات ذخیره شده روی این نوع سیستم میان همه اعضای یک شبکه به اشتراک گذاشته می‌شود و با استفاده از رمزنگاری و توزیع داده‌­ها، امکان هک، حذف و دستکاری اطلاعات ثبت شده تقریبا از بین می‌رود. این فناوری و ویژگی‌هایش، افراد متخصص و شرکت‌های پیشرو در تکنولوژی را به سمت خود جذب کرد. ماحصل تلاش فناوران در این حوزه پیدایش مفهومی به نام سازمان‌­های خودمختار غیرمتمرکز (DAO) و بالاخص سیستم‌­های مالی غیرمتمرکز (Defi) برای سهولت و سرعت بخشیدن و همچنین کاهش ریسک­‌های سیستم­‌های سنتی در امور مالی مانند بانک‌­ها، بیمه­‌ها، موسسات وام‌دهی و … گردید. بنابراین پلتفرم­‌های وام‌­دهی بر بستر بلاکچین از جمله محصولات دائوها می‌باشد که استقبال و توجه زیادی را چه از سمت سرمایه­‌گذاران خرد و چه سرمایه­‌گذاران بزرگ و سازمانی به سوی خود جلب نموده است.

دائو چگونه وام‌­دهی را تسهیل می‌کند؟

از محصولات مهم و کاربردی دائوها، پلتفرم­‌های وام‌­دهی است. با این مقدمه به سراغ معرفی پلتفرم‌های وام‌­دهی بر بستر بلاکچین که یک دائو بسیار پرکابرد محسوب می‌شوند می‌رویم. البته این قسمت نیازمند اطلاعات فنی­‌تر درخصوص نحوه کارکردن این پلتفرم­‌ها می‌باشد که سعی شده با ساده‌سازی مطالب تا حد زیادی این نقیصه پوشش داده شود و مطالعه و پیگیری جزئیات بیشتر بر عهده خواننده قرارداده شده است. این پلتفرم‌­ها به دلیل سهولت و سرعت در ارائه وام و ارزان بودن کارمزد (نه همه آن­ها)، طرفداران خود را پیدا کرده است. قرارداد هوشمند این پلتفرم­‌ها در حالت کلی به شکل تامین نقدینگی تعدادی از ولت­‌ها در استخر نقدینگی یک ارز مشخص و دریافت سود از قرض دادن آن به ولت­‌های دیگر نوشته شده و هریک باتوجه به ویژگی­‌های نحوه وام­‌دهی جزئیات متفاوتی می‌توانند داشته باشند. یکی از معروف‌ترین و معتبرترین این پلتفرم‌­ها میکردائو(maker dao) است.

این پلتفرم جزء اولین و بهترین پلتفرم‌های موجود برای وام گرفتن در قبال وثیقه گذاشتن ارز اتر بر بستر شبکه اتریوم است و توکن حاکمیتی آن میکر(MKR) می‌باشد. یعنی نودهایی که این توکن را دارند می‌توانند در تصمیمات این سازمان شرکت کرده و رای بدهند. دارندگان توکن میکر می‌توانند در تصمیم‌گیری‌های مهم میکردائو در رابطه با موارد مهمی همچون کارمزد، حفظ ثبات شبکه، نرخ سود و حتی تعطیلی اضطراری پلتفرم مشارکت کنند. توسعه این پلتفرم قابل توجه است، به طوری که در بروزرسانی­‌های جدید امکان وثیقه گذاشتن ارزهای دیگر غیر از اتر هم به امکانات خود اضافه کرده است و تبدیل به پلتفرم چند وثیقه‌­ای (Multi-Collateral) شده است . اکنون به طورخلاصه نحوه وام­دهی این پلتفرم را بعد از توضیحات ارائه شده بیان می‌کنیم.

همانطور که ذکر شد توکن حاکمیتی پلتفرم میکردائو ارز میکر است که برای سیستم وام‌­دهی این پلتفرم کاربرد دارد. ارز دیگر این پلتفرم دای (DAI) می باشد که ابزار پرداخت و تسویه وام­‌های پرداختی در این پلتفرم است. دای به طور خلاصه یک ارز پایدار با پشتوانه رمز ارز، بر بستر شبکه بلاکچین (استاندارد ERC20) بوده و همه ویژگی­‌های یک ارز پایدار در دنیای واقعی (مانند دلار، یورو، یوان و …) یعنی وسیله ذخیره ارزش بودن (به دلیل نوسانات بسیار ناچیز)، وسیله مبادله بودن (کاربرد داشتن در خرید و فروش کالاها و خدمات)، وسیله ارزش‌گذاری بودن (هر واحد دای معادل 1 دلار است) را دارد .

وجود این ارز در این پلتفرم، مهمترین مولفه در هر سیستم مالی که پول هست را مهیا می‌کند. این ارز برای پرداخت کارمزد، وام، تسویه و بطور کلی هر فعالیتی که نیاز به پرداخت در این پلتفرم باشد به کار می‌رود.

شاید برای خوانندگان عزیز این سوال پیش آمده باشد که با وجود ارزهای پایدار مانند دلار و یا تتر (پرکاربردترین ارزپایدار دیجیتال معادل 1 دلار) چه نیازی به وجود ارز دای می‌باشد؟

جواب مختصر برای این سوال می‌تواند قابلیت تولید شدن ارز دای توسط ارزهای دیجیتال وثیقه گذاشته شده (مانند اتر) توسط میکردائو باشد(همانطور که ذکر شد دای یک ارز با پشتوانه ارزهای دیجیتال است و نه با پشتواننه طلا یا نقره یا دارایی‌های فیزیکی دیگر). درواقع با وثیقه گذاشتن هر واحد اتر در این پلتفرم تا سقف مشخص در پلتفرم (که این سقف در پلتفرم میکردائو معادل 70 درصد ارزش دلاری وثیقه قرارداده شده است) ارز دای تولید شده توسط سپرده‌­گذاران به کاربر وثیقه گذارنده اعطا می‌شود و کاربر می‌تواند ارز دای را برداشت کند و به کیف پول خود منتقل کرده و تبدیل به ارز پایدار واقعی کند و در زندگی واقعی هزینه کند. همچنین کارمزد وام‌­دهنده‌­گان (به نسبت مساوی همه کاربرانی که دارایی دیجیتالی قفل کرده‌­اند)  و تسویه وام گیرنده هم با همین ارز دای صورت می‌گیرد. این فرایند در عین سادگی پیچیدگی‌­هایی دارد که در این یادداشت نمی‌گنجد.

کاربرانی که دارایی دیجیتالی خود را در استخر نقدینگی میکردائو قفل کنند و وامی نگیرند در سود کارمزد پرداختی وام گیرندگان شریک می‌شوند. این طرح انگیزشی به منظور بالابردن نقدینگی ارزدای در استخرهای نقدینگی میکردائو قرارداده شده است. همچنین افراد در هر زمان که اراده کنند می‌توانند سپرده خود را از استخر نقدینگی خارج کرده و لازم به پرداخت جریمه‌­ای نمی‌باشد.

  • این سیستم وام‌­دهی مبتنی بر بلاکچین چه فواید و ضعف‌­هایی نسبت به سیستم وام‌­دهی سنتی دارد؟

حال با وجود تمام جذابیت­‌هایی که این سیستم برای تسهیل فرایند اعطای وام ایجاد کرده باید برگ برنده­‌ای نسبت به سیستم‌­های سنتی داشته باشد که ارزش توجه و سرمایه‌گذاری برای توسعه ارائه خدمات وام‌­دهی مبتنی بر بلاکچین را ایجاد نماید. در این بخش قصد داریم به بررسی فواید و ضعف­‌های این پلتفرم نسبت به سیستم سنتی وام‌دهی بپردازیم. سرعت بالای توسعه فناوری­‌های بلاکچینی به حدی است که ممکن است بزودی موارد ذکر شده در این بخش دستخوش تغییرات گردد. لذا با پذیرش اینکه نگارنده موارد این یادداشت را فقط در مقطع فعلی بررسی کرده به ادامه یادداشت می‌پردازیم.

اگر بخواهیم مهمترین فواید پلتفرم وام‌­دهی مبتنی بر بلاکچین نسبت به سیستم سنتی در سمت وام­‌گیرنده را بیان کنیم، عدم اعمال سلیقه شخصی وام­‌دهنده در اعطای وام، سرعت بالای فرایند اعطای وام، کارمزد و بهره بسیار کمتر و حفظ دارایی با ارزش (دارایی دیجیتالی که وثیقه گذاشته می‌شود.) مهمترین هستند. همچنین مهمترین فواید پلتفرم وام‌­دهی مبتنی بلاکچین نسبت به سیستم سنتی در سمت وام­‌دهنده را می‌توان تضمین بازگشت وام اعطا شده به همراه کارمزدهای ملزوم (از طرف وام گیرنده)، حذف هزینه­‌های تخصیص مکان و کارمند و هزینه­‌های سربار و سرعت بخشیدن فرایند اعطای وام از محل تامین سپرده‌­گذارها نام برد.

اما در کنار این نقاط قوت نقاط ضعفی هم می‌توان برای این پلتفرم در مقایسه با سیستم‌های سنتی درنظر گرفت که مهمترین آن بیمه نداشتن پلتفرم در قبال هک و سرقت دارایی­‌ها می‌باشد. با توجه به مهمترین ریسکی که این پلتفرم‌­ها در حال حاضر با آن روبرو هستند، یعنی هک شدن استخر نقدینگی این پلتفرم‌­ها و امکان دزدیده­‌شدن دارایی­‌های سپرده‌­گذاران و وثیقه­‌گذاران تا کنون بیمه‌­ای برای دارایی کاربران در صورت سرقت یا کلاهبرداری در نظر گرفته نشده است. در صورتی که دارایی کاربران در سیستم‌­های سنتی مشمول بیمه کامل قرار می‌گیرد و کاربر در صورت بروز هر اتفاقی دارایی­ش حفظ خواهد شد.

طبق آخرین اطلاعات طرحی نیز برای بیمه کردن دارایی کاربران نوشته شده، مبتنی بر ساخت توکن و فروش آن در بازار برای جبران زیان سرمایه‌­گذاران و وثیقه‌­گذاران که هم اکنون در مرحله توسعه و انتشار در نسخه جدید قراردارد بنابراین درمورد رفع این مشکل نمی‌توان نظر قطعی داد.

  • ریسک‌های فعلی سیستم وام‌دهی مبتنی بر بلاکچین چیست و تا فراگیر شدن چه چالش­‌هایی دارد؟

بطورکلی فناوری بلاکچین به دلیل بنیان­گذاردن فرهنگ و رویه عدم تمرکز با انتقادها و مقاومت­‌های متعددی در سر راه توسعه خود چه از سمت دولت­‌ها چه نهادها و سازمان‌­ها و چه حتی مردم عادی قرار گرفته است. دائوها هم که محصولی بر بستر بلاکچین است مستثنی نبوده و با چالش‌­های زیادی دست و پنجه نرم می‌کنند. اما همانطور که پیدایش اینترنت در اوایل دهه 1960 میلادی با همه مخالفت‌­ها و بدعت­‌ها و چالش­‌ها به چنین فراگیری در زمانه حال رسیده است، فرضیه عدم امکان انحلال بلاکچین نیز نوید پیمودن مسیر فراگیری اینترنت برای توسعه بلاکچین را می‌دهد. با این حال در این زمان مهمترین چالش دائوها ، بالاخص پلتفرم­‌های وام‌­دهی، فراگیر شدن و جلب اعتماد سازمان­‌ها و نهادها و مردم عادی می‌باشد.

دیگر ریسک مطروحه برای این پلتفرم­‌ها، عدم رگولاتوری جامع همانند همه بخش‌­های بلاکچین است. دولت آمریکا به عنوان پیشرو در توسعه و استفاده از این فناوری­‌ها در حال حاضر در حال تحقیق و تلاش برای قانونمند کردن فضای حاکم بر بلاکچین می‌باشد اما متاسفانه در پایه‌­ای ترین بخش­‌های بلاکچین نیز هنوز قانون­گذاری مدون و کاربردی صورت نگرفته است و ریسک ممانعت علیه این پلتفرم‌­ها یا از دست گرفتن امکانات ویژه آن هرچند که نتوانند به طور کلی مانع فعالیت آنها شوند (به دلایل عدم امکان انحلال فناوری بلاکچین) اما با اعلان ممانعت، اعتبار این پلتفرم­‌ها را به شدت کاهش خواهند داد.

ریسک دیگری که این پلتفرم‌ها در حال حاضر با آن روبرو بوده و انتظار می‌رود در فرایند توسعه آن­ها به منظور فراگیرشدن رفع گردد امکان حمله 51 درصدی و هک شدن و به سرقت رفتن دارایی‌­های دیجیتالی کاربران و وام­‌گیرندگان هست. ریسک بعدی دائوها مشکلات فنی قراردادهای هوشمند است که به دلیل جدید بودن این فناوری طبیعی بوده و به مرور رفع خواهد گردید اما مشخصا برای پلتفرم‌­های وام‌دهی که با دارایی دیجیتالی افراد سروکار دارد تا رفع کامل این ایرادات ریسک جدی محسوب می‌شود. و به عنوان مورد آخر که در این بخش می‌توان اشاره کرد چالش کاملا غیرمتمرکز نبودن دائوها هست که با وجود ماهیتی که بلاکچین یعنی غیرمتمرکز بودن دارد به دلیل ضعف در رگولاتوری و ضعف­‌های فنی قراردادهای هوشمند هنوز قطعا نمی‌توان ادعا کرد که هر دائویی کاملا غیرمتمرکز و بدون دخالت و اعمال سلیقه انسان یا دولت­‌های مرکزی می‌باشد.

کلام آخر

در حال حاضر بیش از 223 میلیارد دلار به صورت دارایی دیجیتال در پلتفرم­‌های دائو قفل شده است. عدم همگام‌­سازی و بکارگیری محصولات دائو و مبتنی بر شبکه بلاکچین ادامه کار را برای سیستم‌­های سنتی با چالش­‌های بزرگی مواجه می‌کند. با این فرض بسیار محتمل که امکان حذف محصولات دائو و مبتنی بر شبکه بلاکچین با تمام چالش‌­هایی که در حال حاضر با آن روبرو هست وجود نداشته باشد، سیستم‌های سنتی خود را باید با این موج همراه کنند تا بتوانند بیشترین بهره را ببرند و از میدان خارج نشوند.

 

 

دائوسیستم وام‌دهی