از چالش فینتکها در شرایط بحرانی تا تاب آوری و تداوم کسبوکار
کسبوکارهای آنلاین، بهویژه در حوزه خدمات مالی، بهشدت وابسته به دسترسی پایدار کاربران به اینترنت هستند و هرگونه محدودیت میتواند زنجیرهای از چالشها را ایجاد کند؛ از ورود کاربر گرفته تا پشتیبانی و انجام تراکنش. به همین دلیل، طراحی پلنهای جایگزین و پیشبینی نقاط آسیبپذیر، امروز به یک ضرورت مدیریتی تبدیل شده است، نه یک مزیت رقابتی.
چنین دورههای پرچالشی را میتوان بهعنوان یک آزمون عملی برای بلوغ مدیریتی کسبوکارهای دیجیتال در نظر گرفت. تجربه نشان میدهد تابآوری سازمانی حاصل واکنشهای مقطعی یا تصمیمات هیجانی نیست، بلکه نتیجهی سرمایهگذاری مستمر روی طراحی سناریوهای مختلف، ایجاد مسیرهای جایگزین عملیاتی و توانمندسازی تیمها برای تصمیمگیری سریع در شرایط محدودیت است. برای اکوسیستم اقتصاد دیجیتال، قطعی و اخلال اینترنت یادآور ضرورت حرکت به سمت ساختارهایی منعطفتر، وابستگی کمتر به تکنقاط فنی و تمرکز بیشتر بر تداوم خدمت به کاربران است؛ رویکردی که در نهایت به افزایش اعتماد، پایداری بلندمدت و رشد مسئولانه کسبوکارها منجر خواهد شد.
با گسترش اعتراضات در دی ماه امسال، کسب و کارهای آنلاین دوباره چالش قطعی و اختلال طولانی مدت اینتنرت را تجربه کردند. به همین دلیل ما در عصربانک با مدیران برخی از این فینتکها درباره مشکلاتی که در این مدت برای کسبوکار آنها اتفاق افتاده و اقدامات آنها برای تاب آوری و تداوم کسبوکارشان در شرایط بحرانی گفتوگو کردیم.
اهمیت نحوه مدیریت اختلال
عرفان مصلح، مدیرعامل مانیرو با اشاره به اینکه در اکوسیستم اقتصاد دیجیتال، اختلال در زیرساختهای ارتباطی—به هر دلیل—بخشی از ریسکهای محیطی محسوب میشود که کسبوکارها ناگزیر از مواجهه با آن هستند گفت: تجربه سالهای اخیر نشان داده تمرکز صرف بر شرایط ایدهآل، بدون درنظرگرفتن سناریوهای جایگزین، میتواند تابآوری سازمانها را بهطور جدی کاهش دهد. از این منظر، آنچه اهمیت دارد نه علت بروز اختلال، بلکه نحوه مدیریت آن در سطح عملیاتی و ارتباط با کاربران است.
در مانیرو نیز در دوره اخیر با چنین شرایطی مواجه بودیم. بخشی از فرآیندهای فنی، از جمله مسیر احراز (از ارسال پیامک تا استعلام سرویس های ثبت احوال) و در کل ورود کاربران جدید، تحت تأثیر قرار گرفت.
همچنین با توجه به بسته بودن بازارهای معاملاتی ارائه نرخ مناسب به راحتی میسر نبود و نیاز به تحقیقاتی میدانی حتی در خارج از کشور داشت.
در پاسخ، تلاش شد با بازطراحی موقت فرآیندها و تقویت تیم پشتیبانی، تداوم خدمت حفظ شود و تجربه کاربران دچار وقفه کامل نشود. این تجربه بار دیگر اهمیت تنوع مسیرهای عملیاتی و اتکا نکردن به یک راهکار واحد را برجسته کرد.
دفاتر خارجی مانیرو ( استانبول،مسکو، دبی، نجف وکربلا) در این ایام علاوه بر ارائه خدمات معمول خود نقش پشتیبانی، مارکتینگ و بازارگردانی را نیز ایفا میکردند تا بتوانیم ارائه زنجیره خدمات را پایدار نگه داریم.
برخی خدمات حیاتی مانند انتقال وجه بینالمللی، در این بازه با افزایش تقاضا همراه شد؛ چرا که در شرایط عدم قطعیت، کاربران به راهکارهایی رجوع میکنند که بتواند نیازهای ضروری آنها را با حداقل وابستگی برطرف کند. این موضوع نشان میدهد اولویتبندی خدمات کلیدی و آمادگی برای افزایش بار عملیاتی، نقش تعیینکنندهای در مدیریت شرایط خاص دارد.
افت درآمد و کاهش قدرت اعتباردهی
عظام کیانی نژاد، مدیرعامل تکنوپی و تکنوگلد نیز درباره اثرات قطعی اینترنت به عصربانک گفت: در بازارهای آنلاین دارایی، اینترنت پایدار ستون فقرات اعتماد و نقدشوندگی است. هرگونه قطع یا اختلال، بلافاصله به کاهش حجم تراکنشها، توقف تصمیمگیری کاربران و افت درآمد منجر میشود؛ اثری که در پلتفرمی مانند تکنوگلد کاملاً مستقیم و غیرقابل انکار است.
در تکنوپی، نخستین اثر این وضعیت، کاهش فوری تراکنشهاست که مستقیماً به افت درآمد، کاهش قدرت اعتباردهی و کند شدن چرخه تأمین مالی منجر میشود.
اختلال در ارتباطات بانکی، سامانههای اعتبارسنجی و زیرساختهای نظارتی، ریسک عملیاتی را افزایش داده و اعتماد کاربران را تضعیف میکند. نتیجه این وضعیت، عقبماندن ساختاری اقتصاد دیجیتال کشور است.
محدود شدن این دسترسیها، سامانههای قیمتگذاری، کیفپولها، ثبت سفارش و تسویه را با اختلال مواجه کرده و ریسک عملیاتی را افزایش میدهد. اقتصاد دارایی دیجیتال، بدون اتصال مؤثر به فناوری جهانی، نه پایدار است و نه قابل اعتماد.
کاهش فروش در بسترهای آنلاین و حضوری
حمید رضا سلطانی، معاون کسب و کار اقساط مارکت نیز در گفتوگو با عصربانک توضیح داد: این قطعی تاثیر مستقیمی بر کسبوکارهای حوزه فناوری اطلاعات، به ویژه شرکتهای لندتک مانند اقساط مارکت داشته است. کاهش فروش در بسترهای آنلاین و حتی حضوری، همراه با اختلال در برقراری ارتباطات به دلیل غیرفعال بودن شبکههای اجتماعی، از جمله چالشهای ناشی از قطعی اینترنت بوده است.
همچنین رونمایی از مارکتپلیس فروش اقساطی ما نیز به همین علت به تاخیر افتاده است. امیدواریم با رفع این مشکل در روزهای پایانی سال، بتوانیم خدمات خود را به بهترین شکل به هموطنان ارائه دهیم.
کاهش ۵۰% تراکنشهای پیمان
در این زمینه مهدی معرفتی، مدیرعامل پیمان گفت: پیمان به عنوان اصلیترین ارائه کننده زیرساخت دایرکت دبیت در کشور، با قطعی اینترنت و شبکه ارتباطی از روز پنجشنبه ۱۸ دی، دچار وقفه در خدمت رسانی شد. این اختلال از ۲ جنبه سرویس پیمان را درگیر کرد: نخست قطعی خدمات بانکی شامل APIهای پرداخت مستقیم، ارسال رمز دوم پویا، احراز هویت و… و دوم کسبوکارهایی که راهکار پرداخت مستقیم پیمان را در سایت یا اپلیکیشن خود پیادهسازی کرده و در این مدت به نوعی دچار اختلال شده بودند.
قطعی اینترنت تا جایی پیش رفت که حجم تراکنشهای پیمان در مقایسه با زمان عادی، ۵۰% افت کرد. اتفاقی که حتی در دوران جنگ ۱۲ روزه هم مشابه آن را تجربه نکرده بودیم. تداوم یا تکرار این روند قطعا به ضرر بانکها، کسبوکارهای آنلاین از جمله پیمان به عنوان یک شرکت مستقل و در نهایت جامعه کاربران پرداخت مستقیم در کشور خواهد بود.
هزینههای جبرانناپذیر به اقتصاد دیجیتال
علی جهانی، مدیرعامل بیت پین هم بهعنوان بخشی از اکوسیستم اقتصاد دیجیتال کشور، نگرانی جدی خود را نسبت به محدودیتهای اخیر در دسترسی به اینترنت بینالملل اعلام کرد و گفت: قطعی اینترنت، فارغ از ملاحظات مقطعی، هزینههای بلندمدت و بعضا جبرانناپذیری را به اقتصاد دیجیتال تحمیل میکند؛ اقتصادی که در سالهای اخیر با چالشهای متعددی مواجه بوده است. برای مجموعهای مانند بیتپین که در حوزه فناوریهای مالی و مبتنی بر بلاکچین فعالیت میکند، دسترسی پایدار به اینترنت بینالملل یک الزام فنی و امنیتی است. ارائه خدمات امن و پایدار نیازمند ارتباط لحظهای با شبکههای بلاکچینی، زیرساختهای بینالمللی و بهروزرسانیهای امنیتی است و هرگونه اختلال، ریسکهای فنی و عملیاتی را افزایش میدهد.
در این مدت، بیتپین با تمرکز بر امنیت دارایی کاربران و تداوم سرویسدهی تلاش کرده اثر این محدودیتها را مدیریت کند، اما واقعیت این است که تصمیمات غیرقابل پیشبینی در سطح زیرساخت، فضای فعالیت را برای کل اکوسیستم اقتصاد دیجیتال ناامن و غیرقابل برنامهریزی میکند. آنچه این حوزه برای ادامه مسیر نیاز دارد، دسترسی پایدار و قابل اتکا به اینترنت و تصمیمگیریهای سنجیده و پیشبینیپذیر است.
تخریب اعتماد و سرمایه
در همین رابطه علی خویی، مدیرعامل جدید نوبیتکس به عصربانک گفت:قطع اینترنت برای کسبوکارهای آنلاین، بهویژه در حوزه بلاکچین، فراتر از یک اختلال فنی و به مثابه قطع شریان حیاتی است. این بحران در کوتاهمدت باعث ایجاد اختلال در تراکنشها و افزایش فاصله قیمت خرید و فروش میشود، اما آثار بلندمدت آن بهمراتب عمیقتر است؛ اثراتی مثل تخریب اعتماد و سرمایه. سلب اعتماد کاربران و توقف جذب سرمایه، کسبوکارهای کوچک و متوسط را در وضعیت اغما قرار داده و طرحهای توسعهای را متوقف کرده است.
در عین حال نبود زیرساخت اولیه باعث شده متخصصانی مثل توسعهدهندگان بلاکچین انگیزه فعالیت داخلی را از دست داده و مسیر مهاجرت را پیش بگیرند که این امر هسته اجرایی شرکتها را نابود میکند. تداوم این روند منجر به حذف پلتفرمهای رسمی و زیرزمینی شدن معاملات میشود؛ وضعیتی که نتیجهای جز افزایش ریسک کلاهبرداری و نابودی اکوسیستم نوآوری نخواهد داشت.