کارتخوان‌ها در ایران چقدر کاغذ مصرف می‌کنند؟

آمار و ارقام نشان می‌دهد 7.3‌میلیون کارت خوان فعال درکشور وجود دارد که از این لحاظ، ایران پس از چین رتبه دوم جهانی را به خود اختصاص داده است. براساس آمار بانک مرکزی در ایران تقریبا به ازای هر 1000نفر، 90 دستگاه پوز وجود دارد؛ این درحالی است که کشورهای دیگر جهان به صورت میانگین دارای کمتر از 50 دستگاه به ازای هر 1000نفر هستند و به این ترتیب تعداد دستگاه‌های پوز در ایران به‌طور میانگین حدود دوبرابر جهان است. جالب است بدانید تعداد زیادی از این دستگاه‌های پوز هم تراکنش مالی قابل توجهی ندارند و به نوعی مازاد به حساب می‌آیند. بر اساس گزارش شاپرک در سال 97 سهم کارت خوان‌های کم‌تراکنش و فاقد تراکنش مالی به‌طور متوسط 26.2‌درصد از کل کارت خوان‌های فروشگاهی فعال سیستمی شبکه شاپرک بوده است.

بررسی رسیدهای صادر شده در دستگاه‌های کارت خوان در سال گذشته نشان‌می‌دهد طول استاندارد هر رسید که تمام مندرجات ضروری را در خود جا داده باشد، حدود هشت سانتی‌متر است.  بر این مبنا، از ضرب تعداد تراکنش‌ها در طول هر رسید، می‌توان به مجموع طولی رسیدها دست پیدا کرد و از تبدیل این مقدار به وزن رول کاغذ و به جمع تناژ کاغذ مصرفی رسید. به گزارش شهروند، با درنظر گرفتن مفروضات مذکور و با نگاهی به آمار رسمی شاپرک و تعداد تراکنش‌هایی که بابت خرید، پرداخت قبض و مانده‌گیری انجام شده، برآورد می شود که در سال گذشته، حدود 4000 تن کاغذ حرارتی مخصوص کارت خوان‌ها مصرف شده‌ است. از جایی که برای تولید هر تن کاغذ باید 24 اصله درخت مصرف شود خودتان حساب کنید که سالانه چند درخت برای رسید پوزهای بانکی باید قطع شود. البته یادتان نرود که این رقم فقط برای دستگاه های کارت خوان است. عابر بانک ها و مصارف دیگر بانکی خودش جای تامل دارد.

شاید بهتر باشد قبل از این که هزینه هر تراکنش را اعلام کنیم برای تان توضیح دهیم که دستگاه های عابر بانک انحصارا در اختیار 12 شرکت ارائه دهنده خدمات پرداخت قرارداردکه به ازای هر یک تراکنش کارمزدی مشخص دریافت می کنند. آماری که از سال 95 به دست آورده ایم نشان می دهد که این هزینه برای مبلغ 10 هزار تومان به بالا در نظر گرفته شده و در صورتی که شما کمتر از 10 هزار تومان کارت بکشید شرکت ارائه دهنده خدمات همان کارمزد 10 هزار تومان را می گیرد.

خدمات شبکه پرداخت الکترونیک کارتی که توسط 12 شرکتی که پیش از این درباره آن صحبت شد برای خدمت خرید کالا و خدمات در هر تراکنش حداقل 50 و حداکثر 224 تومان و برای خدمت پرداخت قبض و خرید شارژ تلفن همراه مبلغ ثابت 175 تومان را از بانک ها دریافت می کند.

اختیاری کردن دریافت رسید، تعیین کف رقم تراکنش برای صدور رسید، استفاده از روش‌های صدور رسید غیرکاغذی و فراهم آوردن زمینه پرداخت بدون حضور کارت از جمله این مدل‌های پیشنهادی است. البته باید توجه کرد که هرگونه تغییر در صدور رسیدها باید با دقت و با درنظر گرفتن همه ملاحظات مرتبط با آن باشد؛ چرا که رسید کارت خوان، نه تنها یک رسید، بلکه سندی برای نشان دادن صحت تراکنش است.

برخی از کارشناسان و متخصصان بانکداری الکترونیکی هم کیف پول الکترونیکی را به عنوان راه‌حل مطرح می کنند. کیف پول الکترونیکی در حقیقت کارتی است که با آن بتوان پرداخت‌های خرد را انجام داد. در این روش دیگر تسویه به‌صورت آنی صورت نمی‌گیرد و نیازی به گذشتن تمام تراکنش‌ها از بستر شتاب و شاپرک نیست بلکه تمام تراکنش‌ها طی یک تراکنش کلی در پایان روز یا پایان هفته یا حتی ماه انجام می‌گیرد که باعث کاهش بار شبکه و درنتیجه سرعت آن می‌شود. درواقع بزرگ‌ترین مزیت کیف پول خرد الکترونیکی نسبت به کارت‌های بانکی رایج در بین مردم این است که برخلاف تراکنش‌های کارت‌های بانکی که به‌صورت آنلاین انجام می‌شوند، تراکنش‌های کیف پول خرد الکترونیکی این قابلیت را دارند که به‌صورت آفلاین انجام شوند.

اما یکی دیگر از راه هایی که در بسیاری از کشورهایی که خدمات پرداخت الکترونیک در سطح گسترده ای ارائه می دهند، انجام می شود سهیم کردن استفاده‌کنندگان از خدمات پرداخت الکترونیک به میزان نفع و استفاده ای که می‌برند در پرداخت هزینه‌های ارائه و پایداری آن است. در این طرح استفاده کنندگان کارت خوان ها علاوه بر این که کارمزد مشخصی پرداخت می‌کنند، دستگاه‌ کارت خوان را می‌خرند و ماهانه هزینه‌ ای هم برای تعمیر و نگهداری  از دستگاه می‌پردازند. این همان ضرورتی است که مدت‌هاست کارشناسان از آن به‌عنوان اصلاح نظام کارمزد و شیوه ارائه خدمات پرداخت الکترونیک نام می برند ولی متاسفانه بانک ‌مرکزی حاضر به تقبل هزینه‌های اجتماعی کوتاه‌مدت آن نیست.

/خراسان