عرضه اولیه سهام استارت‌آپ‌ها در آمریکا

در سال 2018 و 2019 به‌طور کلی 351 عرضه اولیه سهام اتفاق افتاده که از این میان سهم استارت‌آپ‌ها 75 عرضه بوده است. مجموع ارزش اولیه این استارت‌آپ‌ها در بورس نیویورک، 406 میلیارد دلار بوده و در تاریخ 13 خرداد 1399 به 628 میلیارد دلار رسیده است. ارزش سهام عرضه شده در این دو بازار به‌طور میانگین برای هر استارت‌آپ 662 میلیون دلار بوده است براساس این گزارش میانگین عمر استارت‌آپ‌های عرضه شده در بورس نیویورک 10 سال برآورد شده است. از میان این استارت‌آپ‌ها، 20 درصد از آنها عمری کوتاه‌تر از پنج سال داشته‌اند.

سهم استارت‌آپ‌ها با عمر 5 تا 10 سال با سهم استارت‌آپ‌هایی با عمر بیش از 10 سال برابر بوده و 40 درصد استارت‌آپ‌ها را شامل می‌شوند. به‌طور تقریبی نیمی از استارت‌آپ‌های عرضه شده، رشد ارزش داشته‌اند. نکته جالب توجه در آمار این بوده که 44 درصد از استارت‌آپ‌ها (32 استارت‌آپ) رشد ارزش بیش از 50 درصد داشته‌اند. در سمت مقابل، 21 درصد استارت‌آپ‌ها (15 استارت‌آپ) پس از عرضه اولیه بیش از 50 درصد افت ارزش را تجربه کرده‌اند که می‌تواند ضربه بزرگی را به سهامداران و سرمایه‌گذاران جدید شرکت وارد کند.

این گزارش حاکی است در حالی که آمار کلی نشان‌دهنده رشد ارزش استارت‌آپ‌های عرضه شده است؛ اما تمامی عرضه‌های اولیه در سال 2018 و 2019 موفق نبوده‌اند. استارت‌آپ‌های موگو، سنمیائو، آکسین، رلو و ویدای بیش از 80درصد افت ارزش داشته‌اند. میانگین عمر این 5 استارت‌آپ در زمان عرضه اولیه سهام، 6سال بوده است.

  شرکت‌های فناوری محور بازار سرمایه ایران 

این گزارش همچنین شامل بررسی عملکرد 16 شرکت فناوری محور حاضر در بازار سرمایه ایران ( بورس و فرابورس ) هم هست.این گزارش حاکی است در صورتی که ارزش فعلی شرکت‌ها را با ارزش اولیه ( با در نظر گرفتن تورم و محاسبه ارزش خالص فعلی) مقایسه کنیم، ارزش هفت شرکت فناوری محور مورد بررسی در بازار سرمایه ایران بیش از 10 برابر رشد کرده است. از بین اینها ارزش شرکت افرانت پس از 9 سال حضور در بازار سرمایه، 58 برابر شده که بیشترین افزایش ارزش را داشته است. شرکت‌های مبین وان کیش، تجارت الکترونیک پارسیان کیش و آتیه داده پرداز با سابقه کمتر از چهار سال حضور در بازار سرمایه، به ترتیب رشد ارزش 24،22 و 22 برابری را تجربه کرده‌اند.

  تپسی پای استارت‌آپ‌ها را به بورس باز می‌کند

شرکت به پرداخت ملت نیز با وجود افزایش 2برابری ارزش، کمترین افزایش ارزش را داشته که با توجه به ارزش اولیه بالای آن، این اتفاق دور انتظار نبوده است. افزایش ارزش فعلی شرکت‌ها بیشتر ناشی از رشد چشمگیر بورس و فرابورس در سال اخیر است. در این گزارش برای بررسی عملکرد شرکت‌های فناوری محور در بازار سرمایه میزان سوددهی آنها هم به‌عنوان یک شاخص مورد بررسی قرار گرفته است. سود خالص کسب شده توسط شرکت‌های فعال در بازار سرمایه را به دو روش می‌توان مورد بررسی قرار داد؛ در روش اول، می‌توان روند سودآوری خالص شرکت را در طی سالیان گذشته بررسی کرد.

در روش دوم نیز می‌توان با در نظر گرفتن تورم، ارزش خالص فعلی(NPV) سود خالص شرکت‌ها را محاسبه و تحلیل کرد. واضح است که در روش اول اگر شرکت عملکرد مناسبی از خود به جای گذاشته باشد، می‌توان انتظار داشت سود خالص کسب شده روند صعودی داشته باشد. اما با در نظر گرفتن تورم سالانه مشاهده می‌شود که اکثر شرکت‌ها روند روبه رشدی در سودآوری نداشته‌اند. البته وضعیت اقتصادی کشور در سالیان اخیر و تورم 31 درصد و 41 درصد در سال‌های 1397 و 1398 از دلایل اصلی افت سودآوری شرکت‌ها است. بنابراین نمی‌توان به عملکرد شرکت‌های سودده خرده گرفت؛ زیرا با وجود چنین نرخ‌های تورم بالا، سودآوری بیش از نرخ تورم کار آسانی نیست. در شرکت‌های با سابقه کمتر از پنج سال، عملکرد شرکت داده گستر عصر نوین (‌های‌وب) جالب توجه است.

این شرکت در سال 1398 توانسته میزان سودآوری خود را به میزان بیش از 4 برابر نسبت به سال قبل افزایش دهد. شرکت تجارت الکترونیک پارسیان کیش و آتیه داده‌پرداز نیز رشد بیش از 2 برابری سود خالص نسبت به سال قبل را تجربه کرده‌اند. هر سه شرکت نسبت به شرکت‌های دیگر از لحاظ عدد سودآوری کمی در سال 1397 داشته‌اند و افزایش سودآوری در سال 1398 نشان از رشد و توسعه سریع آنها دارد. با محاسبه سود خالص شرکت‌ها براساس تورم سال‌های گذشته، اثر تورم بالای سال‌های 1397 و 1398 آشکار است. شرکت‌های تجارت الکترونیک پارسیان کیش، مبین وان کیش و آتیه داده‌پرداز روند نسبتا باثباتی داشته‌اند و همگام با تورم سود خالص کسب کرده‌اند. شرکت‌های به پرداخت ملت و آسان پرداخت پرشین که تا سال 1396 روند روبه رشدی داشته‌اند، در سال 1398 نسبت به سال 1396 به ترتیب کاهش سودآوری 30 درصد و 45درصد را تجربه کرده‌اند.

با بررسی روند سودآوری خالص شرکت‌های فناوری‌محور با سابقه 5 تا 10 سال حضور در بازار سرمایه، شرکت‌های همکاران سیستم، کارت اعتباری ایران کیش، تجارت الکترونیک پارسیان و افرانت روند روبه رشد سودآوری مستمری داشته‌اند. در مقابل، سودآوری گروه فن‌آوا نوسانی بوده و تقریبا یک سال در میان افزایش و کاهش یافته است. شرکت توسعه فناوری اطلاعات خوارزمی طی سه سه سال مالی زیانده بوده است. البته این شرکت در سال 1398 توانسته 6 برابر سال گذشته سود خالص کسب کند.

در صورتی که ارزش خالص فعلی سود خالص شرکت‌ها در سال 1398 را به کمک نرخ تورم محاسبه کنیم؛ دو شرکت همکاران سیستم و افرانت با روند سوددهی تقریبا صعودی به ترتیب سالانه 11درصد  و 25 درصد رشد داشته‌اند. این دو شرکت توانسته‌اند در مقایسه با تورم عملکرد بهتری در سودآوری داشته باند و رشد مستمری را تجربه کنند. شرکت تجارت الکترونیک پارسیان که تا سال 1392 روند سودآوری خوبی در مقایسه با نرخ تورم داشته، دچار افت شده و در 5 سال گذشته روند نسبتا باثباتی را طی کرده است. شرکت کارت اعتباری ایران کیش نیز که تا سال 1396 روند روبه رشد خوبی را طی کرده بود، در دو سال گذشته نسبت به سال 1396، 44 درصد کاهش سودآوری خالص داشته است.

  ورود 5 شرکت معروف استارت‌آپی به بورس

یکی از راه‌های رشد و توسعه شرکت‌های حاضر در بازار سرمایه، افزایش سرمایه است. شرکت‌ها می‌توانند با افزایش سرمایه از روش‌های مختلفی از محل سود انباشته (سهام جایزه)، آورده نقدی، مطالبات حال شده سهامداران، تجدید ارزیابی دارایی‌ها و صرف سهام، منابع مالی بیشتر به دست آورده و دایره فعالیت خود را گسترش دهند. براساس این گزارش دو شرکت خدمات انفورماتیک و داده‌پردازی ایران با 8300 درصد و 4077 درصد بیشترین میزان افزایش سرمایه را طی این سال‌ها داشته‌اند.

استارت‌آپ‌های ایرانی و الگوهای خارجی 

از اواسط سال 1398 زمزمه‌های عرضه اولیه سهام استارت‌آپ‌های ایرانی به گوش می‌رسید. استارت‌آپ‌هایی مانند علی بابا، دیجی‌کالا، شیپور، تپسی و کافه بازار به عرضه اولیه سهام خود در بازار سرمایه ایران علاقه نشان داده‌اند و براساس اعلام مسوولان بورس آماده عرضه سهام اولیه خود هستند.  هنوز هیچ آمار مالی از استارت‌آپ‌های ایرانی منتشر نشده اما نگاهی به میزان ارزش نمونه‌های خارجی این استارت‌آپ‌ها شاید بتوان تصویر بهتری دراین زمینه ارائه کرد.

آمازون، معروف‌ترین خرده‌فروش آنلاین جهان، در سال 1997 و تنها 2 سال بعد از شروع به کار در بورس نزدک عرضه اولیه شد. ارزش عرضه اولیه سهام آمازون 438 میلیون دلار بود که ارزش خالص فعلی آن 713 میلیون دلار می‌شود. در آن زمان آمازون تنها 5/ 1 میلیون کاربر داشت. شاید بتوان نزدیک‌ترین استارت‌آپ مشابه دیجی کالا را استارت‌آپ «هپسی‌بوردا» ترکیه‌ای در نظر گرفت. این استارت‌آپ که در سال 2015 با 15 میلیون کاربر فعال توسط گروه ابراج خریداری  و 430 میلیون دلار ارزش‌گذاری شد.

عرضه اولیه سهام استارت‌آپ‌های تاکسی‌های اینترتی به تازگی رخ داده و این شرکت‌ها وارد بورس شده یا توسط مجموعه دیگری خریداری شده‌اند. اکثر عرضه اولیه‌ها و خرید سهام این نوع استارت‌آپ‌ها در سال 2018 و 2019 اتفاق افتاده است. دو ابراستارت‌آپ این حوزه، یعنی اوبر و لیفت که هر کدام 100 و 23 میلیون کاربر دارند؛ به تازگی با ارزش اولیه 4/ 82 و 24 میلیارد دلار وارد بورس شده‌اند. نمونه مشابه تپسی را می‌توان تاکسی اینترنتی 99 در برزیل دانست که به‌صورت محلی در این کشور فعالیت دارد. 99 با 14 میلیون کاربر در سال 2018 به قیمت تقریبی یک میلیارد دلار توسط شرکت دیدی چاکسینگ، غول تاکسی اینترنتی چینی، خریداری شده است. به نظر دو عامل فعالیت بین‌المللی و فعالیت چندبعدی کمک کرده تا استارت‌آپ‌هایی مانند اوبر و لیفت بتوانند وارد بورس شوند. با توجه به بازار کوچک بازیگران محلی مانند 99، ادغام و تملیک می‌تواند گزینه مناسبی برای آنها باشد.

تک‌بعدی بودن فعالیت تاکسی‌های اینترنتی می‌تواند ریسک سرمایه‌گذاری در آنها را افزایش دهد. فعالان در حوزه بازارهای اپلیکیشن محدودیت و قالب منحصربه فردی دارد. این بازار توسط گوگل‌پلی و اپ استور قبضه شده است که هر دو به‌واسطه تولید سیستم عامل‌های اندروید و آی‌اواس این فرصت را به‌دست آورده‌اند.

در طرف دیگر شرکت‌های تولیدکننده گوشی مانند سامسونگ، هوآوی، شیائومی و اوپو بازارهای اپلیکیشن مختص به خود را راه‌اندازی کرده‌اند که در حال حاضر فعالیت‌شان اوج گرفته است. تنها ارزش‌گذاری در این حوزه، بازار اپلیکیشن گتجاروده است. این بازار اپلیکیشن در سال 2014 و به ارزش اولیه 50میلیون دلار ارزش خالص فعلی 54 میلیون دلار (توسط سانجی موبایل) خریداری شد.

/ دنیای اقتصاد