مسابقه نادرست بانکها و برهم خوردن توازن صادرکنندگی و پذیرندگی کارت
پدرام توفیقنیا، کارشناس بانکداری و پرداخت الکترونیکی؛ بانکها در ایران عادت عجیبی به مسابقه دارند. ظاهرا خیلی هم فرقی ندارد که این مسابقه بر سر چیست و آیا اصلا برنده شدن در آن به نفع بانک، سهامداران، مشتریان و… هست یا نه! مهم فقط این است که از بانکهای دیگر سبقت بگیرند و در گزارشهای پرطمطراق به این اول شدنها افتخار کنند.
خدمات بانکداری و پرداخت الکترونیکی یکی از حوزههایی است که بانکها از قدیمالایام اشتیاق فراوانی برای مسابقه در آن داشتهاند؛ صدور کارتهای برداشت، نصب کارتخوانهای بیشتر و… بعدها هم که اقداماتشان در این مسابقه جنبه مخربی به خود گرفت و با حذف کارمزد تراکنشهای خرید و جایزه دادن به پذیرندگان، نهتنها خودشان بلکه اقتصاد کشور را گرفتار تبعات این مسابقه کردند.
درواقع بانکها در دو دهه اخیر با شتاب به سمت صدور کارتهای الکترونیکی برداشت پیش رفتهاند تا بهزعم خود دایره و تنوع خدمات ارائهشده به مشتریانشان را گسترش دهند اما این تلاش ضرورتا با توسعه و جانمایی ابزارهای پذیرش بانک صادرکننده همراه نبوده و همین عدم تناسب میان صادرکنندگی و پذیرندگی، منجر شده بسیاری از بانکهای کشور، بیش از آنکه موفق به جذب منابع از بستر پرداخت الکترونیکی شوند، منابع و منافع خود را به سود بانکهای دارای قدرت پذیرندگی بالاتر از دست بدهند.
بهعبارتدیگر رقابت بانکها برای صدور بیشتر و بیشتر کارتهای الکترونیکی سبب بر هم خوردن توازن پذیرندگی و صادرکنندگی شده است؛ دارندگان کارت نزد بسیاری از بانکها، به عللی ازجمله جانمایی نادرست ابزارهای پذیرش و همچنین عدم رعایت ترکیب مناسب میان کارتهای صادرشده و ابزارهای پذیرش، تراکنشهای خود را با ابزارهای سایر بانکها انجام دادهاند که این امر عوارض زیادی برای بانک صادرکننده کارت به همراه دارد ازجمله خروج منابع و تجمیع رسوب پول نزد بانکهای دیگر.
مروری بر آمارهای شبکه پرداخت الکترونیکی و تراز ورود و خروج منابع شبکه بانکی بهروشنی بیانگر آن است که تعداد تراکنشهای صادرشده با پذیرششده در بسیاری از بانکهای بزرگ دولتی، نیمهدولتی و بورسی بزرگ کشور منفی است که حکایت از خروج مبالغ هنگفتی از منابع این بانکها به علت راهبردهای نادرست در هدایت و پردازش پرداختهای الکترونیکی دارد.
برای روشن شدن بهتر ابعاد این موضوع کافی است مجموع منابعی را که با تراکنشهای انجامشده توسط کارتهای بانکی از هر بانک خارجشده با مجموع ارزش منابعی که توسط ابزارهای پرداخت به بانکها واردشده، مقایسه کنیم؛ تنها در سال 98 درمجموع بیش از 3.796.100 میلیارد ریال منابع از برخی بانکها خارجشده است.
بنابراین در شرایط فعلی بازار، این ضرورت بیش از همیشه برای بانکها حیاتی به نظر میرسد تا با در پیش گرفتن راهبردهای دقیقتری در توسعه بازار ازجمله راهبری کیف پول، مکانسنجی دقیق و بهبود بهرهوری ابزارهای پذیرش نسبت به اصلاح این ترکیب اقدام کنند تا از این صنعت سودآور به میزان درست و کافی منتفع شوند.
