دل پر درد دبیر انجمن فین‌تک ایران/ ایران در کدام موج فین‌تک قرار دارد؟

به گفته دبیر انجمن فین‎‌تک ایران در حال حاضر ما در خوشبینانه‌­ترین حالت در موج دوم فین‌تک قرار داریم و بانک­‌ها و بازیگران سنتی حوزه مالی به شدت در حال رقابت با فین­‌تک­ها هستند.

بر اساس گزارش ECM که در روزهای پایانی سال ۹۹ منتشر شده است، در ۱۲ حوزه، ۲۳۴ استارت­‌آپ فین­‌تکی وجود دارند که در بین آنها حدود ۶۰  فین­ تک در حوزه پرداخت مشغول به فعالیت هستند. در حال حاضر تعدادی از این فین‌تک‌ها دیگر وجود ندارند و تعدادی دیگر استارت‌­آپ محسوب نمی­‌شوند و جزء شرکت­‌های بزرگ و توانمند هستند. از طرف دیگر بازیگران جدیدی به وجود آمده­‌اند که به دلایل مختلف مثل عدم معرفی محصول و راهکار نهایی تا به امروز جزء این آمار نیستند. ما در عصربانک برای بررسی آخرین تحولات و چالش‌های فین‌تک کشور، با مصطفی نقی­‌پور، دبیر انجمن فین‌تک به گفت­گو پرداخته ­ایم که شما را به خواندن آن دعوت می‌کنیم.

نقی ­پور در ابتدا با معرفی هاب‌های فین‌تک دنیا گفت: «در دنیا چند اکوسیستم معروف وجود دارد که از بین آنها می­ توان به هاب لندن، نیویورک و برلین اشاره کرد که در هر کدام از آنها رگولاتور عنایت ویژه‌ای نسبت به نوآوری و حوزه استارت­ آپی دارد. در بین آنها برلین از همه جوان­ تر است و استارت­ آپ­های حوزه آلمان و برلین نوآورتر بوده و رشد جدی­ تری داشته ­اند و لندن، هاب قدیمی در حوزه مالی است. هرچند که بانک­ های لندن جزو بانک­ های بسیار قدیمی هستند، ولی هاب نیویورک در حوزه استارتاپی، هاب فعال­ تری محسوب می‌شود. هر سه اینها رگولاتورهای باهوشی دارند که اهمیت ‌فوق‌العاده‌ای برای نوآوری قائل هستند».

سه موج فین‌­تکی آمریکا

دبیر انجمن فین‎تک در ادامه با اشاره به اینکه موج­‌های فین ‌تک از آمریکا آغاز شدند، گفت: «سه موج اصلی فین‌­تک وجود دارد اولین موج از بحران مالی آمریکا یعنی بین سال‌های  ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۲  شروع شد، موج دوم مربوط به سال ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۶ است و از ۲۰۱۶ تا به امروز هم در موج سوم قرار داریم».

موج اول، موج بحران مالی و ظهور فین‌­تک‌ها

نقی ­پور توضیح داد: «مسبب موج اول بحران مالی خود بانک ­ها بودند. قوانین و مقررات و شرایط اعطای وام باعث این بحران جدی شد. یکی از موج های جدی این حوزه ورود بلاکچین به نظام بانکی بود که با ظهور بیت­ کوین شکل گرفت و به تبع آن استارت­‌آپ­‌های حوزه رمز ارز ایجاد شدند. در موج اول که بین سال‌های ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۲  در زمان ریاست جمهوری اوباما اتفاق افتاد، بحث کمک­‌های مالی به بانک‌های آمریکا شکل گرفت. و این بحران، بار مالی جدی برای آمریکا داشت به همین دلیل سرویس‌­های جدید مالی شکل گرفت و استارت­‌آپ های حوزه فین‌­تک به سرعت شروع به جذب سرمایه کردند و از خلع بانک‌ها و درگیری رگولاتور با بانک­‌ها استفاده مطلوب را بردند».

موج دوم، بیدار شدن بانک­ها و رقابت شدید با فین‌تک‌ها

دبیر انجمن فین‌تک افزود: «هنگامی که موج دوم شکل گرفت، بانک­ها شروع به رقابت با استارت‌­آپ­‌های فین­‌تک کردند. رگولاتور در این رقابت دخالت کرده و در اواخر دوره اوباما، دولت آمریکا چارچوبی را مصوب و سندی را به اسم “فین­‌تک فریم ورک” منتشر کرد که این سند به عنوان چارچوب فین‌­تکی به این موضوع اشاره می‌کند که آمریکا برای نگه­داشتن برتری خود در دنیا نیاز به برتری اقتصادی دارد و این برتری اقتصادی با نوآوری حاصل می‌­شود».

 موج سوم، همکاری استارتاپ های فین­تک و بانک­های بزرگ

او افزود: «در موج سوم رفاقت جای رقابت را گرفت. در این سند به بانک‌ها توصیه می‌کند که با فین­‌تک‌ها مقابله نکنند. در مقابل به فین­تک‌ها هم توصیه می­‌کند در فضای نوآوری مالی، همکاری با بانک­‌ها را ادامه دهند. این سند، سند مهمی است و بهتر است که در ایران هم این سند را مطالعه کنیم و از آن الگو بگیریم.

  مزایای کلان‌داده برای فین‌تک‌ها

اکوسیستم فین تک نیویورک با توجه به این اتفاقات و دستورالعمل­‌ها در زمان ریاست جمهوری ترامپ همین روند را ادامه داد. در حال حاضر مشاهده می‌کنیم که هاب نیویورک و سیلیکون ولی از هاب­‌های جدی در حوزه فین‌تک هستند و آمریکا در این حوزه جزء کشورهای پیشرو محسوب می­‌شود. در مورد لندن این نکته وجود داردکه رگولاتور لندن بانک مرکزی انگلستان است و آنها با هوشیاری لندن را به هاب دوم دنیا تبدیل کردند. استارت‌­آپ‌های فین­تک در لندن فعالیت‌شان را با کمترین چالش شروع کردند و هیچ نگرانی از جهت رگولاتور و همکاری با بانک‌­های انگلیسی نداشتند.

هاب سوم هاب برلین است که از همه جوان­تر است و دولت آلمان در دوره خانم مرکل حمایت­‌های بسیار جدی از فضای استارت­‌آپی به عمل آورد و رگولاتور بافین یکی از پیشروترین رگولاتور­ها در این حوزه است».

ایران در موج دوم قرار دارد

نقی‌­پور در پاسخ به این سوال که اکوسیستم فین­‌تک در ایران چه تفاوتی با اکوسیستم­‌های برتر دنیا دارد گفت: «بانک­‌های مرکزی اتحادیه اروپا بیشتر رگولاتور هستند. اگر فین­‌تک فریم ورک را مطالعه کنید مشاهده می­‌کنید که رگولاتور و دولت آمریکا طرف نوآوری و استارت­‌آپ­‌ها را گرفته است ولی در رگولاتور اروپایی و در PSD2 فشار بر روی بانک­‌ها است تا نوآوری را بپذیرند، در این زمینه سرمایه‌گذاری کنند و دیتای خود را برای پذیرش سرویس‌های جدید باز کنند. می‌دانیم که N26 به عنوان یک نئوبانک در آلمان و در زمان بسیار کوتاهی شروع به رشد کرد و رگولاتور نیز رمز ارزها را به عنوان ابزار دریافت پول به سرعت پذیرفت. در اتحادیه اروپا طبق رای دادگاه عالی اروپا معادلات رمزارزی از عرضه مالیات ارزش افزوده معاف است ولی رگولاتور ما در بورس، بانک و بیمه با این فضا اختلاف جدی دارد و این یکی از مهمترین نقاط اختلاف ما با هاب­‌های فین­‌تکی دنیا است. دومین نکته، دسترسی به منابع مالی است. در حال حاضر ما در ایران در خوشبینانه‌­ترین حالت در موج دوم قرار داریم و بانک­ها و بازیگران سنتی حوزه مالی به شدت در حال رقابت با فین­‌تک­ها هستند».

طرفداری از بازیگران سنتی به جای نوآوری

نقی­‌پور افزود: «تفاوت بعدی ما این است که رگولاتور به جای طرفداری از نوآوری از بازیگران سنتی طرفداری می­‌کند و در بحران­‌های بانکی، علی­رغم این که از بحران ها جلوگیری می­‌کند ولی مشاهده شد که بعد از افزایش قیمت دلار برای تامین بودجه دولت، رگولاتور عملاً تبدیل به خزانه دولتی شده است در صورتیکه در دنیا ما چیزی به عنوان استقلال بانک مرکزی داریم که این هم تفاوت دیگری است که در اکوسیستم  فین­‌تکی ایران مشاهده می‌شود. رگولاتور ما رگولاتور مستقلی نیست و به بازیگران سنتی وابسته است همان طور که در بورس شاهد بودید رگولاتور ما در بورس به جای اینکه به طور خنثی و به عنوان یک رگولاتور بی‌طرف عمل و از منابع هر دو طرف حمایت کند، تبدیل به تامین­‌کننده کسر بودجه دولت شد و افراد زیادی در این شرایط متحمل خسارت شدند».

بانک‌­ها؛ رقیب فین­‌تک­ها

او اضافه  کرد: «در ایران بانک­‌ها به جای اینکه بر روی فین­‌تک­ها سرمایه­‌گذاری کنند منابع را صرفه ایجاد سرویس‌هایی می‌کنند تا با فین­‌تک­‌ها به رقابت بپردازند که این یکی از مشکلات جدی در این حوزه کسر منابع مالی در حوزه سرمایه‌­گذاری خطرپذیر است. از طرف دیگر ریسک­‌های مربوط به رگولاتورها، باعث ترس سرمایه‌گذاری متنوع شده تا نتوانند در استارت­‌آپ­های فین­‌تک سرمایه­‌گذاری کنند».

  چرا تحول بانکداری دیجیتال باید حول محور پرداخت متمرکز باشد؟

تحریم­ها و نبود قوانین حمایتی، مانع از سرمایه­‌گذاری‌­های خارجی شده‌­اند

نقی پور در ادامه مطرح کرد:« که یک تفاوت دیگر ما با اکوسیستم دنیا در زمینه تامین منابع مالی، تحریم‌­ها هستند که مانع از ورود سرمایه‌گذاری‌های خارجی شده‌اند و متاسفانه قوانین حمایتی ما برای سرمایه گذاری خارجی مناسب نیست.

سال گذشته سازمان جهانی WIPO (سازمان جهانی مالکیت فکری) که در حوزه نوآوری و اختراعات فعالیت می‌کند گزارشی را منتشر کرد که نشان می‌­داد رتبه ایران در حوزه نوآوری، نسبت به سال قبل ۶ تا ۷ رتبه تنزل پیدا کرده است و در این زمینه چند شاخص به چشم می‌­آمد که ایران از نظر شاخص منابع انسانی در دنیا در رتبه ۳ تا ۵  قرار دارد که رتبه بسیار خوبی است ولی از نظر شاخص سهولت شروع یک کسب‌­وکار متاسفانه در رتبه ۱۲۰ قرار دارد که این یک فاجعه محسوب می­‌شود. یکی دیگر از این شاخص‌­ها که مربوط به دیوان سالاری دولتی، مجوزها و مقررات است، بسیار جلب توجه می‌­کند که رتبه ایران در این مورد در بین شاخص­ها از بقیه بدتر است  و به خاطر همین نکته حتی اگر تحریم­‌ها هم وجود نداشتند این مورد می­‌تواند یکی از موانع جدی ورود سرمایه­‌گذار خارجی باشد».

رگولاتورها مهمترین موانع فین­‌تک‌­ها هستند

دبیر انجمن فین‌تک افزود: «همانطور که در صحبت‌­های قبلی گفته شد مهمترین مانع رگولاتور است و مانع دوم این است که خود رگولاتور در حال انجام کسب وکار است. از طرف دیگر انحصار در سرویس­‌هایی مثل شاپرک و شتاب باعث شده است که رگولاتور به جای نظارت، خود به طور مستقیم، وظیفه پرداخت الکترونیک ایران را انجام دهد. با وجود سهامدار بودن بانک‌­های دولتی در شاپرک، این شرکت در عمل در اختیار بانک مرکزی است و انحصار یکی از موانع جدی در این حوزه است که به دلیل این انحصار، شاپرک به یک مگا PSP تبدیل شده است و متاسفانه بانک مرکزی هم خود را به‌عنوان یک مگا بانک می­‌بیند که در مقاطعی دولت را از لحاظ مالی تامین می‌­کند، در صورتیکه این کار، روش پذیرفته شده‌­ای در دنیا نیست و استقراض از بانک مرکزی قوانین و قواعد خاص خود را دارد».

انحصار عامل اصلی بالا رفتن هزینه تراکنش‌­ها

وی افزود: «رگولاتور بورس هم دقیقا همین ساختار را دارا است و این انحصار و مشکل در آنجا هم وجود دارد و کارمزد­های عجیب و غریبی در حوزه‌های شتاب، شاپرک و شرکت سپرده‌­گذاری مرکزی از تراکنش‌­ها گرفته می­‌شود. زمانی­که انحصار وجود دارد و رقابت وجود ندارد به اجبار باید شرایط این شرکت­‌ها را پذیرفت که این خود یک مانع جدی است و هزینه تراکنش را به شدت بالا می­‌برد. در این فضا مصرف کننده­‌های حوزه مالی ما با یک بازار انحصاری طرف هستند که کارمزد شاپرک در آن اجباری است که این به معنای هزینه تراکنش بالا است. در حالی که دنیا به سمتی در حرکت است که تا جایی که امکان دارد هزینه تراکنش را کاهش دهد برای مثال در حوزه بورس، کارگزاری‌ها به سمت تراکنش صفر حرکت می‌کنند در حالیکه در ایران شرکت سپرده‌­گذاری درصد قابل ملاحظه‌ای را از معامله دریافت می‌کند».

نقی­‌پور در انتها تاکید کرد: «ما در حوزه بورس و در حوزه بانکی  رگولاتور قدیمی و کندی داریم که خود کاسب و رقیب جدی استارت­‌آپ‌ها هستند، علاوه بر این به نوآوری هم اهمیت نمی‌­دهند. همچنین رفتار ضد و نقیضی در مورد شاپرک وجود دارد که در مواردی که به نفع آنها است شرکت خود را شرکت خصوصی معرفی می‌کنند و زمانی که به آنها اعتراض می‌­شود ادعای حاکمیتی بودن دارند».

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.