جنگ ایران دغدغه مقامات ارشد بانکهای مرکزی؛ رکود تورمی در کمین جهان
در این گزارش آمده است: سیاستگذاران سراسر جهان با هدف برآورد حسابشدهترین واکنش به پیامدهای اقتصادی جنگ ایران، تحولات خاورمیانه را به دقت رصد میکنند. سیانبیسی در حاشیه نشستهای صندوق بینالمللی پول و بانک جهانی در واشنگتن، با بیش از ۳۰ نفر از مقامات ارشد بانکهای مرکزی، سیاستمداران و سیاستگذاران که درباره جنگ آمریکا و ایران و مهمترین نگرانیهای اقتصادیشان اظهارنظر کردند، به گفتوگو نشست.
این گفتوگوها پیش از اعلام روز جمعه ایران انجام شد؛ اطلاعیهای که “عبور و مرور همه کشتیهای تجاری از طریق تنگه هرمز برای باقیمانده دوره آتشبس بهطور کامل آزاد اعلام شد و سپس با بیانیه بعدی ایران مبنی بر اینکه این شاهراه حیاتی انرژی به دلیل عدم پایبندی آمریکا به تعهداتش، دوباره بسته شده است.”
دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا، دیروز در پیامی در «تروث سوشال» شبکه اجتماعی وی، از ایران به خاطر باز کردن تنگه هرمز تشکر و در ادامه اما اعلام کرد که محاصره دریایی بنادر ایران توسط آمریکا تا زمان دستیابی به توافق با تهران ادامه خواهد یافت.
جنگ طولانیمدت
در نشست مذکور، جنگ در ایران موضوع غالب گفتوگوها بود و این در حالی است که همچنان ابهام زیادی درباره مسیر آینده این جنگ وجود دارد.
ترامپ در جریان رویدادی در لاسوگاس مدعی شد که جنگ «باید خیلی زود به پایان برسد.» او اول آوریل گفته بود که انتظار دارد جنگ دو تا سه هفته دیگر طول بکشد. از آن زمان تاکنون پیامهای متناقضی از جانب واشنگتن و تهران شنیده شده است و درباره وضعیت مذاکرات صلح شفافیت اندکی وجود دارد.
پیِر گرامنیا، مدیر اجرایی مکانیسم ثبات اروپا، در حاشیه نشستهای صندوق بینالمللی پول به سیانبیسی گفت: همواره این سوال را از من میپرسند که آیا این جنگ تاثیر زیادی خواهد داشت؟ پاسخ اولیه این است که جنگ همین حالا هم تاثیر خود را گذاشته است. به نرخ تورم ماههای اخیر نگاه کنید. ببینید در پمپهای بنزین سراسر جهان چه خبر است. در نتیجه باید گفت که تاثیر آشکار است.
وی در پاسخ به این پرسش که آیا جنگ و تاثیر آن طولانی خواهد بود، با ارجاع به نقل قولی از گابریل گارسیا مارکز، نویسنده کلمبیایی گفت: «شروع جنگ آسانتر از پایان بخشیدن به آن است»؛ برای شروع جنگ نیازی به اجازه کسی نیست و تصمیم بهتنهایی گرفته میشود. اما برای پایان دادن به آن باید به توافق برسید؛ دوجانبه یا چندجانبه. و این ابهام به وضوح نحوه نگاه ما به آینده را تحتالشعاع قرار داده است.
ترامپ پنجشنبه هفته گذشته و در حالی که جنگ به هفته هشتم خود نزدیک میشد، مدعی شد که واشنگتن و تهران به توافق نزدیک هستند.
با این حال، فرانسوا ویلروی دو گالو، رئیس بانک مرکزی فرانسه، به سیانبیسی گفت که «سیاستگذاران نمیتوانند فقط و فقط روی خوشبینانهترین سناریو قمار کنند. ابهام بیسابقهای وجود دارد و حتی میتوان گفت که این ابهامات ناشناخته هم هستند. امکان طولانی شدن جنگ وجود دارد که میتواند آثار ثانویهای نه تنها روی انرژی، بلکه روی برخی محصولات دیگر داشته باشد. بنابراین در مورد ما، انتظار تورم بالاتر و رشد اقتصادی پایینتری داریم.»
الیزابت سوانتِسون، وزیر دارایی سوئد، با لحنی هشدارآمیز گفت که «ما هنوز همه ابعاد و حقایق این بحران را ندیدهایم و امکان دارد که وضعیت خیلی وخیم شود. البته این موضوع به شدت و مدت زمان جنگ بستگی دارد، اما روی مردم سراسر جهان تاثیر میگذارد. همه به نوعی تحتالشعاع قرار میگیرند، بنابراین حدس میزنم که تقاضای جهانی و به تبع آن رشد اقتصادی هم کاهش خواهد یافت.»
رکود تورمی
بسیاری از افرادی که با سیانبیسی گفتوگو کردند، با اشاره به چالشهای رشد و تورم، یکی از نگرانیهای اصلی را «رکود تورمی» دانستند.
گرامنیا میگوید که «در صورت طولانیتر شدن جنگ، عمده نگرانی من تاثیر آن بر تورم خواهد بود. اگر چند ماه دیگر ادامه پیدا کند و تنگه هرمز کاملا یا نیمهبسته بماند، تورم در سال جاری بیش از یک یا شاید ۱.۵ درصد افزایش خواهد یافت. اگر شرایط بدتر و جنگ طولانیتر شود، تورم ۲.۵ درصد بالا میرود که احتمالا باعث رکود تورمی خواهد شد و این خبر بدی برای جهان است.»
امنیت انرژی
کریاکوس پیرکاکیس، وزیر دارایی یونان، هشدار داده که جهان ممکن است با «بزرگترین بحران انرژی تاریخ» مواجه شود. به گفته وی، اگر همه عوامل دیگر را هم اضافه کنید، یکسوم کودهای شیمیایی از تنگه هرمز عبور میکند؛ گوگرد، هلیوم، محصولات پتروشیمی و در مجموع میتواند خطر بسیار بزرگی باشد. افزون بر این، آوریل ممکن است دردسرسازتر از مارس باشد، زیرا محمولههای آخرین کشتیهایی که در ۲۸ فوریه حرکت کردهاند، تا ۲۰ آوریل به مقصد میرسند. بنابراین محدودیت عرضه در بازارها به طور چشمگیرتری احساس خواهد شد.»
نیکلا ویلیس، وزیر دارایی نیوزیلند، هشدار داد که جنگ طولانیمدت میتواند به «بدترین سناریو» منجر شود که در آن نفت خام در خاورمیانه محبوس خواهد شد و نمیتواند به پالایشگاههای جنوب شرق آسیا برسد. در این صورت ممکن است در منطقه با کمبود مواجه شویم. ما خود را برای چنین سناریوهایی آماده میکنیم و باید پیشبینی کنیم که در بدترین سناریوی ممکن، تورم خارج از محدوده هدف باقی بماند.»
رولان لسکور، وزیر دارایی فرانسه، به سیانبیسی گفت که«اروپا باید سرمایهگذاری روی برق را مضاعف کند تا تابآوری بازار انرژی خود را افزایش دهد.»
وی همچنین درباره فرانسه گفت: ما قصد داریم روی انرژی هستهای و انرژیهای تجدیدپذیر سرمایهگذاری کنیم. این بحران بار دیگر نشان میدهد که ما به استقلال و حاکمیت بیشتری نیاز داریم. باید تغییرات اقلیمی را نه یک تهدید، بلکه به عنوان یک فرصت ببینیم. امیدوارم تا زمان بحران بعدی خیلی بیشتر از امروز در امان باشیم.
در همین بین، کریشنا سرینیواسان، رئیس دپارتمان آسیا در صندوق بینالمللی پول، از همه کشورهای آسیایی خواست تا تنوعبخشی را در دستور کار زنجیره تامین انرژی خود قرار دهند.
چالشهای سیاستگذاری زیر سایه ابهام
سیاستگذاران حاضر در نشست واشنگتن به سیانبیسی گفتند که به دلیل تداوم ابهامات، برنامهریزی برای آینده بسیار دشوار شده است. سوانتسون میگوید که «پیشبینی آنچه رخ خواهد داد، کاملا غیرممکن است و پیشبینیها بسیار نامطمئن هستند.»
اولی رِن، رئیس بانک مرکزی فنلاند و عضو شورای حکام بانک مرکزی اروپا، تاکید کرد که سیاستگذاران این نهاد اروپایی، با وجود اینکه بازارها همین حالا هم افزایش چندینباره نرخ بهره در منطقه یورو را در سال جاری لحاظ کردهاند، همچنان «به هیچ مسیر مشخصی برای نرخ بهره متعهد نیستند.»
به گفته وی، «هیچ شفافیت و قطعیتی درباره مولفههای کلیدی از جمله مدتزمان جنگ، وجود ندارد. این موضوع تا حد زیادی به مذاکرات و همچنین میزان آسیب واردشده به تولید و مسیرهای حملونقل انرژی بستگی دارد. در حال حاضر، چشمانداز بسیار مهآلود است.
یوآخیم ناگل، رئیس بانک مرکزی آلمان و عضو دیگر شورای حکام بانک مرکزی اروپا، وضعیت را «بسیار مبهم و ابرآلود» توصیف کرد.
بانک مرکزی اروپا دو هفته دیگر نشست بعدی سیاست پولی خود را برگزار خواهد کرد. ناگل گفت با توجه به اینکه اخبار مربوط به ایران هر روز میرسد، سیاستگذاران رویکرد «نشست به نشست» را در پیش گرفتهاند.
به باور وی، «در دو هفته آینده ممکن است چیزهای زیادی تغییر کند. با توجه به اینکه اخبار مرتبط با ایران روزانه بیرون میآید، سیاستگذاران رویکردشان را از یک نشست تا نشست بعدی اتخاذ میکنند.»
پریموز دولنچ، رئیس بانک مرکزی اسلوونی و عضو شورای حکام بانک مرکزی اروپا، به سیانبیسی گفت که جنگ ارزیابی سیاست پولی را «بسیار دشوار» کرده است. به گفته وی، «طبق سناریوی اولیه ما، نیازی به تغییر سیاست پولی نداریم، چون فرض را بر این گذاشتهایم که این شوک عرضه به همان سرعتی که آمده، از بین خواهد رفت. اما نمیدانم این سناریو واقعبینانه است یا نه. در حال حاضر هنوز اطلاعات کامل در اختیار نداریم تا نوع سیاست پولی قابل اتخاذ را تعیی کنیم.»
تابآوری بازارها
به ادعای سیانبیسی، بازارهای جهانی سهام به طور عمده تاثیر جنگ ایران را نادیده گرفتهاند به طوری که شاخص سهام آمریکا پنجشنبه هفته گذشته رکورد جدیدی را ثبت کرد.
وِرِنا راس، رئیس نهاد ناظر بر اوراق بهادار اروپا، مدعی شد: بازارها به طور نسبتا منظمی عمل کردهاند. فعالان بازار توانستهاند به مارجین کالز* خود عمل کنند. بنابراین تابآوری قابل توجهی در عملکرد بازارها دیده میشود. پرسش این است که بازارها با افزایش نوساناتی که ظاهرا به طور روزانه رخ میدهد، چطور کنار خواهند آمد؟
* مارجینکال (Margin Call )، به پیام هشداری گفته میشود که صرافی یا کارگزاری هنگام کاهش دارایی حساب به کمتر از مقدار تعیینشده خود، برای معاملهگران ارسال میکند. صرافی در این پیام هشدار از کاربر درخواست میکند که پول بیشتری به حساب معاملاتی خود واریز کند یا معاملات پرریسک خود را ببندد.
مارتینس کازاکس، عضو دیگر شورای حکام بانک مرکزی اروپا و رئیس بانک مرکزی لتونی، به سیانبیسی گفت: برای من تعجبآور است اما بازارهای مالی به سطح قبل از آغاز جنگ بازگشتهاند. اما حالا خواهیم دید که تاثیر بر عرضه چه خواهد بود، چون کشتیها تازه در حال رسیدن هستند و بسیاری از کشتیها هنوز حرکت نکردهاند. بنابراین وقفهای ایجاد خواهد شد و خواهیم دید که این موضوع چگونه بخش واقعی اقتصاد را تحتالشعاع قرار خواهد داد.