دلار بهتر است یا صندوقهای ارزی؟
برآوردهای مختلف از وجود دهها میلیارد دلار ارز و طلای خانگی در ایران حکایت دارد؛ داراییهایی که به دلیل بیاعتمادی به بازارهای رسمی و نگرانی از کاهش ارزش پول ملی، از چرخه اقتصاد خارج شدهاند. اکنون بانک مرکزی با طراحی صندوقهای ارزی تلاش دارد بخشی از این منابع را به بازار رسمی بازگرداند و در عین حال، ابزار تازهای برای سرمایهگذاری در اختیار مردم قرار دهد.
با این حال، موفقیت این صندوقها بیش از هر چیز به پاسخ دو سؤال اساسی وابسته است؛ نخست اینکه سرمایهگذار هر زمان که اراده کند، آیا میتواند دارایی خود را بهراحتی نقد کند؟ و دوم اینکه این صندوقها چه مزیتی نسبت به خرید اسکناس و نگهداری آن در منزل دارند؟
یکی از مهمترین ویژگیهای هر صندوق سرمایهگذاری، نقدشوندگی آن است. اگر صندوقهای ارزی قرار باشد مشابه صندوقهای طلا یا درآمد ثابت در بازار سرمایه فعالیت کنند، سرمایهگذار باید بتواند واحدهای سرمایهگذاری خود را در هر روز معاملاتی از طریق بورس به فروش برساند. در این صورت، بازارگردان صندوق موظف خواهد بود با ایجاد عرضه و تقاضا، امکان خرید و فروش روان واحدها را فراهم کند.
اما اگر سازوکار صندوق به گونهای باشد که بازخرید واحدها تنها از طریق بانک یا نهاد منتشرکننده انجام شود، سرعت نقدشوندگی و میزان دسترسی سرمایهگذاران اهمیت دوچندان پیدا میکند. در چنین شرایطی، شفاف بودن فرآیند ابطال واحدها، زمان پرداخت وجوه و تضمین دسترسی سرمایهگذار به اصل دارایی، شرط اصلی استقبال عمومی خواهد بود.
از سوی دیگر، تفاوت اساسی صندوقهای ارزی با خرید اسکناس در منزل، تنها به امنیت نگهداری محدود نمیشود. در روش سنتی، فرد با خرید دلار یا یورو صرفا از افزایش احتمالی نرخ ارز منتفع میشود، اما دارایی او بدون بازده باقی میماند و در معرض خطر سرقت، مفقودی یا هزینههای نگهداری قرار دارد.
در مقابل، صندوقهای ارزی میتوانند این امکان را فراهم کنند که منابع ارزی در داراییهای کم ریسک یا ابزارهای مالی ارزی سرمایهگذاری شوند و علاوه بر حفظ ارزش سرمایه، بازدهی نیز برای سرمایهگذار ایجاد کنند. همچنین خرید و فروش واحدهای صندوق، هزینه نقل و انتقال و نگهداری اسکناس را از بین میبرد.
با این حال، مزیت اصلی این صندوقها زمانی محقق خواهد شد که سرمایهگذار اطمینان داشته باشد ارزش واحدهای صندوق همواره متناسب با نرخ ارز به روز میشود و در زمان خروج نیز امکان دریافت ارزش واقعی دارایی خود را دارد.
کارشناسان معتقدند مهمترین چالش این صندوقها، موضوع اعتماد عمومی است. تجربه برخی سیاستهای ارزی در سالهای گذشته باعث شده بخشی از مردم نسبت به ابزارهای جدید با احتیاط برخورد کنند. از این رو، تعیین دقیق نحوه تسویه، تضمین حقوق سرمایهگذاران، مشخص بودن متولی صندوق، شفافیت پرتفوی سرمایهگذاری و وجود بازارگردان قدرتمند، از الزامات موفقیت این ابزار محسوب میشود.
از منظر سیاستگذار نیز راهاندازی صندوقهای ارزی میتواند مزایای مهمی داشته باشد. ورود ارزهای خانگی به شبکه رسمی، کاهش تقاضا برای نگهداری اسکناس، افزایش شفافیت بازار ارز، تعمیق بازارهای مالی و فراهم شدن منابع ارزی برای تأمین مالی پروژههای اقتصادی، از جمله اهدافی است که برای این ابزار عنوان میشود.
با این وجود، کارشناسان تأکید دارند که اگر صندوقهای ارزی نتوانند نقدشوندگی بالا، شفافیت کامل و اطمینان از حفظ ارزش دارایی را تضمین کنند، انگیزه چندانی برای خروج دلارها از گاوصندوقهای خانگی ایجاد نخواهد شد؛ چرا که برای بسیاری از سرمایهگذاران، در شرایط بی ثبات اقتصادی، نقدشوندگی و دسترسی فوری به دارایی، مهمتر از هر مزیت دیگری است.
در نهایت، به نظر میرسد سرنوشت صندوقهای ارزی نه صرفا به طراحی فنی آنها، بلکه به میزان اعتماد عمومی گره خورده است. هرچه سازوکار این صندوقها شفافتر، نقدشوندگی آنها سریعتر و تضمین حقوق سرمایهگذاران قویتر باشد، احتمال تبدیل شدن آنها به جایگزینی برای نگهداری ارز در منازل افزایش خواهد یافت؛ در غیر این صورت، این ابزار نیز ممکن است به فهرست طرحهایی بپیوندد که نتوانستند سرمایههای خرد را به بازار رسمی بازگردانند.
/ایسنا
