در سرمایهگذاری صندوقها دلار جا پای طلا میگذارد؟!
صندوقهای طلا با یک هدف مشخص متولد شدند؛ ایجاد امکان سرمایهگذاری روی طلا بدون نیاز به خرید، نگهداری و جابهجایی فیزیکی آن. پیش از شکلگیری این صندوقها، عمده تقاضای سرمایهگذاری در بازار طلا به خرید سکه و شمش منجر میشد که علاوه بر افزایش هزینههای نگهداری و ریسک سرقت، گاه به تشدید التهاب بازار فیزیکی نیز دامن میزد.
ورود صندوقهای طلا این معادله را تغییر داد. سرمایهگذاران توانستند حتی با سرمایههای اندک، در بازاری شفاف، نقدشونده و تحت نظارت سازمان بورس سرمایهگذاری کنند. به مرور این صندوقها به یکی از محبوبترین ابزارهای سرمایهگذاری بازار سرمایه تبدیل شدند و میلیاردها تومان نقدینگی را به جای بازار سنتی، وارد بازار سرمایه کردند.
از سوی دیگر، صندوقهای طلا به توسعه ابزارهای مشتقه، افزایش عمق بازار کالا و ایجاد امکان پوشش ریسک برای سرمایهگذاران نیز کمک کردند؛ موضوعی که باعث شد این ابزار از یک صندوق سرمایهگذاری ساده، به یکی از ارکان بازار مالی کشور تبدیل شود.
صندوق ارزی؛ فلسفهای متفاوت از صندوق طلا
اگرچه در نگاه نخست صندوقهای ارزی و صندوقهای طلا هر دو ابزارهایی برای سرمایهگذاری روی داراییهای امن محسوب میشوند، اما فلسفه شکلگیری آنها تفاوتهای اساسی دارد. صندوق طلا عمدتاً برای پاسخ به تقاضای سرمایهگذاری مردم در بازار طلا طراحی شد؛ اما صندوق ارزی علاوه بر جذب سرمایههای ارزی، میتواند نقش مهمی در تامین مالی اقتصاد ایفا کند.
در واقع، اگر طراحی این صندوقها به درستی انجام شود، منابع ارزی جذب شده صرفا به شکل ذخیره باقی نخواهد ماند، بلکه میتواند در اختیار پروژههای صادرات محور، بنگاههای ارزآور و طرحهای دارای درآمد ارزی قرار گیرد؛ موضوعی که صندوقهای طلا اساساً چنین کارکردی ندارند.
یکی از مهمترین تفاوتهای این دو ابزار، نوع استفاده از منابع است.در صندوقهای طلا، دارایی پایه عمدتاً شمش طلا یا گواهی سپرده شمش است و بازده سرمایهگذار تابع تغییرات قیمت طلاست.
اما صندوق ارزی میتواند منابع جذب شده را به سمت تامین مالی پروژههای صادراتی، صنایع پتروشیمی، فولاد، معادن، حملونقل بینالمللی یا سایر فعالیتهای ارزآور هدایت کند. به بیان دیگر، ارزهای راکد موجود در منازل یا سپردههای غیرفعال میتوانند به سرمایهای مولد تبدیل شوند.
اگر چنین ساختاری ایجاد شود، صندوق ارزی علاوه بر حفظ ارزش دارایی سرمایهگذاران، به افزایش سرمایهگذاری و رشد تولید نیز کمک خواهد کرد.
جذب ارزهای خانگی؛ بزرگترین فرصت
سالهاست برآوردهای مختلف از وجود میلیاردها دلار ارز خانگی در اقتصاد ایران حکایت دارد. بخش عمده این منابع به دلیل نبود ابزارهای امن و قابل اعتماد، خارج از چرخه رسمی اقتصاد نگهداری میشوند.
صندوقهای ارزی میتوانند با ایجاد شفافیت، تضمین حقوق سرمایهگذاران و امکان نقدشوندگی مناسب، بخشی از این منابع را وارد بازار رسمی کنند. این اتفاق علاوه بر افزایش عمق بازار ارز، میتواند فشار بر بازار نقدی را کاهش داده و امکان مدیریت بهتر منابع ارزی کشور را فراهم کند.
اما شاید مهمترین مزیت صندوق ارزی نسبت به صندوق طلا، قابلیت تامین مالی صادرات باشد. شرکتهای صادراتی معمولاً برای توسعه خطوط تولید، خرید تجهیزات یا اجرای پروژههای جدید به منابع ارزی نیاز دارند. در شرایط محدودیت دسترسی به منابع خارجی، صندوقهای ارزی میتوانند بخشی از این نیاز را تامین کنند. در این مدل، سرمایهگذار بازده ارزی دریافت میکند و بنگاه نیز بدون اتکا به منابع خارجی، سرمایه مورد نیاز خود را جذب خواهد کرد؛ مدلی که در بسیاری از کشورهای دنیا برای تامین مالی پروژههای زیرساختی و صادراتی مورد استفاده قرار میگیرد.
اما شرط موفقیت چیست؟
تجربه صندوقهای طلا نشان داد که اعتماد، مهمترین عامل موفقیت ابزارهای مالی جدید است. کارشناسان معتقدند صندوقهای ارزی نیز تنها در صورتی با استقبال عمومی مواجه خواهند شد که چند پیششرط اساسی فراهم شود؛ از جمله تضمین امکان بازخر
شباهتها و تفاوتها در یک نگاه
صندوقهای طلا و ارزی هر دو با هدف ایجاد سرمایهگذاری غیرمستقیم، افزایش شفافیت و کاهش نگهداری فیزیکی دارایی طراحی میشوند، اما تفاوت بنیادین آنها در کارکرد اقتصادی است. صندوق طلا بیشتر ابزاری برای سرمایهگذاری و حفظ ارزش دارایی محسوب میشود، در حالی که صندوق ارزی، در صورت طراحی صحیح، میتواند علاوه بر حفظ ارزش سرمایه، به یکی از مهمترین ابزارهای تامین مالی تولید، صادرات و پروژههای ارزآور کشور تبدیل شود.
اگر صندوقهای طلا را بتوان تجربه موفق «مالیسازی بازار طلا» دانست، صندوقهای ارزی میتوانند گام بعدی بازار سرمایه در «مالیسازی منابع ارزی» باشند. البته موفقیت این ابزار بیش از هر چیز به نحوه طراحی آن وابسته است. اگر صندوقهای ارزی صرفاً محلی برای سرمایهگذاری باشند، تفاوت چندانی با صندوقهای طلا نخواهند داشت؛ اما اگر بتوانند ارزهای راکد را به سمت تامین مالی تولید و صادرات هدایت کنند، نهتنها به توسعه بازار سرمایه کمک خواهند کرد، بلکه به یکی از ابزارهای مهم رشد اقتصادی و افزایش سرمایهگذاری در کشور نیز تبدیل میشوند.
/ایسنا
